Volle balkons

De Nieuwe Kerk in Utrecht maakt al jaren een ‘explosieve groei’ mee waar andere kerken alleen van kunnen dromen. In de podcast ‘Volle balkons’ gaan twee gemeenteleden opzoek naar waar die groei vandaan komt en wat dat voor de gemeenschap betekent.

Op LinkedIn kwam ik een post tegen waar over deze podcast gesproken werd. Het triggerde me. Als theoloog in opleiding maar ook als Utrechter. Wat er in de Nieuwe Kerk gebeurd is opvallend en lijkt recht in te gaan tegen de tendens die we vandaag de dag zien. Kerken krimpen en moeten sluiten terwijl de Nieuwe Kerk op een derde locatie haar deuren opent. Wat is er daar aan de hand? In twee podcasts nemen Henk-Jan van Maanen en Lieske Rietkerk je mee in het verhaal van de Nieuwe Kerk en de hoopvolle opleving die daar plaats heeft gevonden en nog steeds plaats vind.

De Nieuwe Kerk en ik zijn geen match made in heaven. Ik ben er een aantal keren geweest maar mijn conclusie was vaak “ik kan hier niet aarden”. En dat is prima, dat ligt aan mij en mijn opvoeding. Vele anderen hebben daar wel hun thuis weten te vinden. Het lichaam van God kent vele delen en ook de Nieuwe Kerk is een mooi onderdeel van dat grote geheel. Daarnaast is het ook een bijzonder deel omdat er daar toch weer veel gebeurt. Een opwekking wordt het soms genoemd. In de podcast worden we meegenomen naar hoe dat ooit begonnen is. Met een clubje grijze bolletjes die gingen bidden. Bidden voor gevulde balkons. Gods hulp inroepen. “Vul Uw gemeente o Heere”. God ging aan het werk, met de mensen, met de gemeenschap en zo begon het stap voor stap weer opnieuw vorm te krijgen. Ja, de Heere werkt.

Het is mooi en goed te horen dat wanneer wij ons tot Hem richten, Hij naar ons luistert. Hij maakt een plan en geeft dat vorm. Beetje voor beetje groeit een gemeenschap dan, en dat vraagt ook om een aanpak vanuit diezelfde gemeenschap. Leg het bij God neer maar ga zelf ook aan het werk. In dit geval was dat vragen om gevulde balkons maar dan ook zorgen dat die balkons schoon en opgeruimd beschikbaar zijn. Daarin ligt de eerste les die we kunnen onttrekken uit deze opwekking. God wil met ons samenwerken om Zijn plan te voltooien. De mens is niet alleen lijdend voorwerp maar ook leidend voorwerp. God schiep de mens naar Zijn evenbeeld en gaf hen de taak om Zijn werk op aarde te doen. Zorg dragen voor de schepping, arbeiden op het land. Dat is niet omdat God ons de eindverantwoordelijkheid geeft maar omdat Hij ons de medeverantwoordelijkheid geeft. En als wij dat in Zijn Koninkrijk vorm willen geven, dan is de kerk daar de uitgelezen plaats voor! Zie het als een moestuin. We zorgen ervoor dat de grond goed omgewoeld wordt zodat we daar vervolgens kunnen zaaien. Eenmaal gezaaid moet er worden gewerkt om de omstandigheden voor dat zaad zo aangenaam mogelijk te houden. Water geven, mesten, ga zo maar door. Maar wat maakt nou dat het zaad gaat groeien? Dat is toch een complexer verhaal. En zo werkt God ook. Hij vraagt ons om in de kerk die arbeiders te zijn. Wij zorgen dat er een plaats is waar mensen tot rust kunnen komen, waar zij zich mogen nestelen en waar er gewerkt wordt aan geschikte omstandigheden om te groeien. Maar dat iemand ook echt zal groeien in geloof, dat werkt complexer. Dat doet de Heilige Geest op ondoorgrondelijke wijze. Maar als het schort aan de geschikte omstandigheden? Dan wordt het verdraaid lastig.

In de Nieuwe Kerk wisten ze dat vorm te geven. En daarbij ook over de eigen schaduw heen te stappen. Aan te passen naar een werkwijze waarbij de gemeente zich toespitst op de doelgroep die ze wensen te bereiken. Het orgel aanvullen met een muziekgroep en een missionaire houding aannemen. Niet alleen maar focussen op de zwakste van de samenleving, maar juist ook op de ‘yuppen’ in je wijk. In de kerk denken we vaak dat we een warm thuis moeten zijn voor de mensen die niet veel hebben. De armen van stof zullen ook wel de armen van geest zijn. Maar is het niet juist zo dat de vlugge types met een duur huis en een grote auto (en andersom) ook arm van Geest kunnen zijn? Als je alles hebt, mis je dan niet iets? Een vraag die spannend is om jezelf te stellen. En zeker, in hoogopgeleide kringen is het soms moeilijk om ook de geestelijke kant van het leven te benaderen. We denken al snel dat de ratio het zal winnen van de Geest, maar vergissen we ons dan niet enorm? Zijn theologen niet ook wetenschappelijk opgeleid? Worden wij niet ook aangemoedigd tot logisch nadenken? En toch komen wij bij God uit. God en ratio kunnen prima samen, hoe irrationeel die conclusie dan ook mag zijn.

En de Nieuwe Kerk is niet de enige plek waar ze het Geestelijke en het rationele bij elkaar proberen te brengen. Ook in de Jacobikerk wordt daar volop aandacht aan besteed. De Young Urban Professional prikkelen met boeiende lezingen en debatten over maatschappelijke thema’s met een geestelijk randje. Dat vindt wel plaats in de kerk, maar je hebt ze op zondag dan nog niet direct binnen. Daar blijft een uitdaging liggen. Maar ook daar is een (relatief eenvoudig) antwoord op. In de podcast blijft het gebed terugkeren, dus laten wij ook telkens weer terugkeren bij het gebed. Want terugkeren bij gebed is terugkeren naar God. Wij zorgen voor de vruchtbare grond, God zal de bloei in gang zetten.

Het klinkt zo allemaal wel heel eenvoudig en mooi. Wat er wordt gevraagd gebeurt. “God werkt” wordt er door de gemeenteleden gezegd die zien wat er gebeurt. En ook in de andere kerken in Utrecht blijft het niet onopgemerkt. Zo’n bijzondere groei. Dankbaar dat mensen de weg naar de kerk weer weten te vinden. Maar het kan soms ook gepaard gaan met scheve blikken. Ik was daar soms zelf ook wel onderdeel van. “Een kerk die geen keuzes maakt. Dopen en opdragen, belijdenis en (over)dopen, mannen en vrouwen op de kansel, band en orgel. Als je niet kiest waar sta je dan voor?” Ik vond dat terechte vragen. Maar het waren ook geen eerlijke vragen als ik daarnaar terug kijk. Want is het niet gewoon goed dat er een kerk is waar veel mensen komen? Zij horen Gods Woord dus dan is het toch goed? Tja, dat is weer het andere uiterste. Er zal daar een middenweg in liggen. En de Nieuwe Kerk zal die middenweg ook wel bewandelen. Mijn oordeel was op basis van die zes diensten die ik heb bijgewoond maar heb me er ook nooit echt in verdiept. Ook deze thema’s worden in de podcast lichtjes aangedaan. Want het is een struggle. Hoe zorg je ervoor dat je duidelijk beleid hebt waarin iedereen mee kan komen. Voor de een gaat het beleid echt te ver en een ander vindt dat het nog niet ver genoeg gaat. Een grote gemeente staat ook altijd voor een grote verscheidenheid aan standpunten en meningen. Probeer dat alles maar eens naast elkaar te leggen en er met elkaar echt uit te komen. Groeipijn wordt het in de podcast genoemd. Een mooie term. Want ja, het kan echt pijn doen als er dingen veranderen. En hoewel het misschien ten goede veranderd, de pijn kan toch echt blijven bestaan. Ook die geluiden krijgen ruimte. Mensen die al jaren in de gemeente zitten en zich afvragen of ze hier nog thuis zijn. Veranderingen die tot verdriet leiden zitten er dan soms ook tussen. De grens tussen stilstand en vooruitgang. En hoe daarmee om te gaan is geen makkelijke opgave. Het vraagt veel, zeker op pastoraal gebied. Wat maakt dat je het gevoel hebt dat je ergens thuis bent? Waar zit de pijn? En is Jezus volgen niet ook soms afwijken van wat je daarvoor deed? De discipelen waren ‘maar’ vissers en werden vissers van mensen. Mozes schaamde zich om te spreken maar werd het gezicht van de bevrijding uit Egypte. Gods plan volgen is ook afstand nemen van de comfortabele positie waar je al die tijd in hebt gezeten. Jezus volgen is je net aan de andere kant uitgooien terwijl je dat normaal gesproken niet zou doen. Verandering kan pijnlijk zijn maar de gevolgen vruchtbaar.

Die vruchtbaarheid wordt begrensd. Niet door mensen of door God, maar door zitplaatsen. Dat in ieder geval in de situatie van de Nieuwe Kerk. Ja, de balkons zitten vol, maar daarmee de kerk dus ook. Is het heil beschikbaar voor een strak afgemeten aantal mensen? Zijn dat er 144.000? Of is dat heil groter? Moet je in de kerk geweest zijn om deelgenoot van het heil te worden? Vragen die voor velen relevant zijn. Maar het gaat ook om verbinding met elkaar en de levende gemeenschap van Christus hier op aarde. Zo mocht het gebeuren dat de Nieuwe Kerk op nieuwe plekken nieuwe gemeenschappen start. Ook daarin zit groeipijn. Mensen zijn feilbaar en soms gaat het op een manier waarvan men later zegt “dat had anders gemogen”. De start van een nieuwe gemeenschap nabij het Wilhelminapark en binnenkort in Zuilen. Een groeiende gemeenschap met groeiplekken in de stad. Waar God ontdekt mag worden. Waar een gemeenschap gevormd kan worden. Nieuwe moestuinen worden aangelegd waarin er gewerkt mag worden aan vruchtbare grond.

Toch is het ook noodzakelijk kritisch te zijn. Ja, het is absoluut prachtig als er zoveel mensen naar de kerk willen komen. En het is natuurlijk goed om daarvoor ook nieuwe ruimte te vinden. De manier waarop kan wat confronterend zijn. Zo’n grote groep kan als invasief ervaren worden, zeker door de wijkgemeentes die al in de wijk hun diensten hebben. Overleg zoals er bij de Wilheminapark te kort kwam is er in Zuilen al meer. Maar ook voor de gemeentes die daar gesticht worden. Zijn dat franchises of nieuwe gemeentes? Kun je zeggen dat het een dependance is van de Nieuwe Kerk Wittevrouwen of moet zo’n gemeente de ruimte krijgen zichzelf te ontwikkelen. Als de Nieuwe Kerk Wittevrouwen in de jaren negentig niet de ruimte had gekregen om voor zichzelf te kiezen en een eigen koers te varen, dan waren de balkons niet vol gekomen. Een gemeenschap meet zich aan de omgeving, de mensen die ze wekelijks ontmoeten. Dat zijn per kerk andere mensen met andere wensen en ideeën over hoe de gemeente van Christus in hun wijk vorm moet krijgen. Zoals ik eerder (maar in andere bewoording) schreef, het is niet mijn kerk maar ik ben blij dat het bestaat. Met dit soort nieuwe gemeenschappen gaat dat ook weer op. Help ze op weg, zorg dat er mensen zijn die zich hierover kunnen ontfermen, wiens talenten hier tot bloei komen. Laat vervolgens het werk over aan God, Hij heeft een plan en een bedoeling, Hij is in staat om het zaad waar wij de grond voor bereid hebben wortel te laten schieten. Wij zijn er enkel om te zorgen dat ze in vruchtbare grond landen.

Als theoloog in opleiding, als christen en zeker als Utrechter heb ik enorm genoten van het mooie verhaal van de Nieuwe Kerk. Het inspireert me om dat gebed uit te blijven spreken, dat gebed van hoop voor een goed gevulde kerk. Om dankbaar te zijn dat God werkt hier in Utrecht. Broeders en zusters die het geloof (her)ontdekken en een levende verbinding willen maken met God en Zijn gemeente. Wat mij betreft is er niets mooiers dan een kerkgebouw waar Gods Naam klinkt. Dat het de Nieuwe Kerk lukt om dat vorm te geven op een manier die met de tijd meegaat is wonderlijk en prijzenswaardig. Maar de lof en eer komt enkel God toe. Hij laat niet los het werk dat Zijn Hand begonnen is. De muziek speelt een rol in de podcast en daar sluit ik graag bij aan en mee af.

Halleluja, eeuwig dank en ere,
lof, aanbidding, wijsheid, kracht,
word’ op aard’ en in de hemel, Heere,
voor Uw liefd’ U toegebracht!
Vader, sla ons steeds in liefde gade;
Zoon des Vaders, schenk ons Uw genade;
Uw gemeenschap, Geest van God,
amen, zij ons eeuwig lot!